Xây dựng xanh cho khí hậu lạnh

Xây dựng xanh nghĩa là gì trong khí hậu lạnh

Một ngôi nhà xanh ở khí hậu lạnh không chỉ là một ngôi nhà có tường dày. Đó là một hệ thống tổng thể. Cách nhiệt, chống lọt gió, cửa sổ, thiết bị sưởi, thông gió và kiểm soát nước phải phối hợp với nhau.

Nói đơn giản, mục tiêu là giảm thất thoát nhiệt, tránh gió lùa và kiểm soát độ ẩm trong nhà. Một ngôi nhà được thiết kế tốt cũng có thể giúp giảm mức tiêu thụ năng lượng, nhưng kết quả phụ thuộc vào thiết kế, khí hậu, vị trí công trình và tay nghề của nhà thầu.

Một số chủ nhà cũng quan tâm đến mục tiêu nhà thụ động (passive house) hoặc net-zero. Đó là những lộ trình cụ thể với các chỉ tiêu nghiêm ngặt hơn. Không phải mọi ngôi nhà xanh đều là thụ động hoặc net-zero, nhưng nhiều nhà sử dụng một số ý tưởng tương tự. Bạn có thể tìm hiểu thêm trong trung tâm học tập.

Các hạng mục của công trình quan trọng nhất

Ở các vùng lạnh, những “lợi ích” lớn nhất thường đến từ phần vỏ cơ bản của ngôi nhà. Tức là mái, tường, móng, cửa sổ và cửa ra vào. Nếu các phần này bị rò rỉ không khí hoặc mất nhiệt nhanh, hệ thống sưởi sẽ phải hoạt động nhiều hơn.

• Chỉ số cách nhiệt R-value quan trọng, nhưng “nhiều hơn” không phải là câu chuyện trọn vẹn. Cách nhiệt cần được lắp đặt đúng cách, không bị hở hay bị nén.
• Mức độ kín gió (airtightness) cũng rất quan trọng. Nhà thầu thường đo bằng thử nghiệm blower-door và trao đổi về ACH (air changes per hour), tức số lần thay đổi không khí mỗi giờ.
• Cửa sổ nên được chọn theo khí hậu của bạn. Hãy hỏi về U-factor và SHGC. Ở nhiều vùng khí hậu lạnh, cửa sổ có U-factor thấp là ưu tiên.
• Cầu nhiệt (thermal bridges) có thể làm suy giảm hiệu năng. Đây là các điểm nơi nhiệt truyền qua khung, sàn bê tông (slab), ban công hoặc các vật liệu đặc khác.
• Chi tiết móng và sàn slab rất quan trọng. Sàn lạnh và các vấn đề về độ ẩm thường bắt đầu từ đây.

Một ngôi nhà có thể có R-value cao trên giấy tờ nhưng vẫn cảm thấy gió lùa nếu việc chống lọt gió yếu. Vì vậy, chi tiết thi công tốt và lắp đặt cẩn thận quan trọng đến vậy.

Sưởi ấm, không khí tươi và kiểm soát độ ẩm

Ngôi nhà ở khí hậu lạnh cần hệ thống sưởi hiệu quả, nhưng cũng cần không khí tươi. Nếu ngôi nhà được làm kín hơn, việc thông gió phải được lên kế hoạch, không nên để cho “rò rỉ ngẫu nhiên” quyết định. Đó là nơi có thể cần đến HRV hoặc ERV. Các hệ thống này đưa không khí tươi vào và hút không khí cũ ra, đồng thời giúp giảm thất thoát nhiệt.

Nhiều ngôi nhà xanh cũng dùng bơm nhiệt (heat pumps) cho sưởi không gian và làm mát. Ở một số khu vực lạnh, nhà thầu có thể đề xuất bơm nhiệt dành cho khí hậu lạnh, giải pháp sưởi dự phòng hoặc hệ thống khác dựa trên nhiệt độ mùa đông và lựa chọn điện/nhiên liệu. Cách thiết lập phù hợp phụ thuộc vào vị trí của bạn và thiết kế ngôi nhà.

Kiểm soát độ ẩm quan trọng không kém kiểm soát nhiệt. Không khí trong nhà ấm có thể mang độ ẩm vào tường và các lớp kết cấu mái nếu chi tiết thi công không đúng. Hãy hỏi nhà thầu họ xử lý như thế nào đối với lớp ngăn gió, kiểm soát hơi nước (vapor control), hệ thống chống thấm tại các điểm nối (flashing), thoát nước (drainage) và thông gió. Những lựa chọn này ảnh hưởng đến độ bền cũng nhiều như ảnh hưởng đến mức tiêu thụ năng lượng.

Nếu bạn muốn được hỗ trợ so sánh các nhà thầu hiểu các hệ thống này, bạn có thể sử dụng dịch vụ miễn phí được đối sánh.

Các câu hỏi nên hỏi một nhà thầu xây dựng xanh

Bạn không cần biết mọi thuật ngữ kỹ thuật trước khi gặp nhà thầu. Nhưng việc hỏi vài câu rõ ràng có thể giúp bạn so sánh kinh nghiệm và quy trình.

1. Họ xây dựng để đạt độ kín gió như thế nào, và có kiểm tra bằng blower door không?
2. Ở khí hậu này, họ thường khuyến nghị mức độ cách nhiệt nào cho tường, mái và móng?
3. Họ giảm cầu nhiệt như thế nào?
4. Họ gợi ý các chỉ số hiệu năng cửa sổ nào, bao gồm U-factor và SHGC?
5. Họ dùng hệ thống thông gió nào, và vì sao là HRV hay ERV?
6. Họ đề xuất hệ thống sưởi nào cho thiết kế và vị trí công trình này?
7. Họ quản lý độ ẩm ở khu vực tường, mái và tầng hầm hoặc sàn slab ra sao?
8. Những phần nào trong phạm vi công việc, mục tiêu hiệu năng và mức giá sẽ được xác nhận bằng văn bản?

Cũng rất nên hỏi ai sẽ là người thi công và kiểm tra các chi tiết quan trọng. Một kế hoạch tốt trên giấy tờ vẫn phụ thuộc vào việc làm đúng ngoài hiện trường. Là chủ nhà, bạn nên so sánh các lựa chọn và chọn nhà thầu để thuê. EverGrain Built là dịch vụ miễn phí đối sánh và hướng dẫn. Chúng tôi không phải là nhà thầu, kiến trúc sư hay đơn vị thi công.

Lên kế hoạch cho dự án mà không cần đoán mò

Hãy bắt đầu từ khí hậu của bạn, vị trí công trình và mục tiêu. Một ngôi nhà ở phía bắc Minnesota có thể cần các chi tiết khác so với ở Colorado hoặc khu vực thượng bang New York. Tải trọng tuyết, gió, nắng mùa đông, lựa chọn nhiên liệu và quy chuẩn địa phương đều có thể ảnh hưởng đến thiết kế.

Giúp bạn chia mục tiêu thành ba nhóm:

• Phải có (Must have). Ví dụ: kín gió tốt hơn, nhu cầu sưởi thấp, hoặc hệ thống chạy điện toàn phần.
• Nên có (Nice to have). Ví dụ: cửa sổ kính 3 lớp, sẵn sàng lắp điện mặt trời, hoặc mục tiêu như net-zero.
• Những hạng mục cần cân nhắc theo ngân sách (Budget watch items). Ví dụ: nâng cấp các lớp kết cấu, cửa sổ cao cấp, hoặc các chứng nhận đặc biệt.

Sau đó, hãy yêu cầu từng nhà thầu giải thích phần nào được bao gồm, phần nào là tùy chọn và họ đang giả định điều gì. Trước khi ký hợp đồng, hãy xác nhận phạm vi, vật liệu, các bài kiểm tra và mức giá bằng văn bản với một nhà thầu được cấp phép. Nếu bạn muốn có điểm khởi đầu, hãy xem cách hoạt động, khám phá chi phí, hoặc yêu cầu các gói đối sánh miễn phí thông qua được đối sánh.