Tìm hiểu
Nhà thụ động hoạt động như thế nào
Nhà thụ động không phải là một sản phẩm. Đó là một cách thiết kế và xây dựng ngôi nhà sao cho cần rất ít năng lượng hơn để sưởi ấm và làm mát. Ý tưởng cốt lõi rất đơn giản. Giữ nhiệt ở nơi bạn muốn, kiểm soát rò rỉ không khí, đưa không khí tươi vào đúng cách, và sử dụng các thiết bị nhỏ hơn, hiệu quả hơn.
1. Bắt đầu với “vỏ bọc” công trình thật sự vững chắc
Nhà thụ động hoạt động tốt trước hết nhờ vỏ bọc công trình. Nghĩa là tường, mái, sàn, cửa sổ và cửa ra vào được xây để làm chậm dòng chảy của nhiệt. Vào mùa đông, ít nhiệt thoát ra hơn. Vào mùa hè, ít nhiệt từ bên ngoài xâm nhập hơn.
Thông thường điều này có nghĩa là cách nhiệt nhiều hơn, ít “cầu nhiệt”, và thi công chi tiết cẩn thận tại những điểm các phần của ngôi nhà gặp nhau. Các nhà xây dựng thường nói về cách nhiệt với R-value. R-value càng cao thì khả năng chống dòng chảy nhiệt càng tốt, nhưng mức mục tiêu phù hợp phụ thuộc vào khí hậu của bạn, thiết kế và ngân sách.
Một ngôi nhà theo phong cách thụ động không chỉ nằm ở việc thêm lớp cách nhiệt dày. Các phần phải làm việc cùng nhau. Một nhà thầu giỏi sẽ xem xét toàn bộ cụm lắp ghép, không chỉ chăm chăm vào một vật liệu tại một thời điểm.
2. Ngăn các rò rỉ không khí không mong muốn
Rò rỉ khí là một lý do lớn khiến nhiều ngôi nhà cảm thấy gió lùa và không đồng đều. Nhà thụ động giảm các rò rỉ này bằng một màng/ lớp chắn gió liên tục. Việc này giúp ngôi nhà duy trì nhiệt độ ổn định hơn và giảm các vấn đề về độ ẩm bên trong tường.
Nhà xây dựng đo độ kín bằng thử nghiệm blower-door (blower-door test). Bạn có thể nghe kết quả được thảo luận theo ACH, tức là số lần thay đổi không khí mỗi giờ. Con số càng thấp nghĩa là rò rỉ không khí không kiểm soát càng ít. Mức mục tiêu phù hợp phụ thuộc vào tiêu chuẩn đang áp dụng và cách ngôi nhà được thiết kế.
Những điểm chủ nhà nên hỏi:
- Trên bản vẽ, lớp chắn gió nằm ở đâu?
- Nhà thầu sẽ trám kín xung quanh cửa sổ, cửa ra vào, ống dẫn, dây điện và các thay đổi khung/tường như thế nào?
- Họ sẽ thực hiện một lần blower-door test hay thử trong quá trình thi công và làm lại vào cuối cùng?
Nếu bạn cần giúp so sánh các nhà thầu hiểu về thi công kín khí, hãy get matched thông qua EverGrain Built. Dịch vụ của chúng tôi miễn phí. Bạn sẽ so sánh và chọn ai để thuê.
3. Dùng cửa sổ hiệu suất cao ở đúng vị trí
Cửa sổ rất quan trọng vì chúng có thể giúp hoặc làm giảm hiệu suất của ngôi nhà. Nhà thụ động thường sử dụng cửa sổ và cửa ra vào hiệu suất cao với khung tốt, kính tốt và lắp đặt cẩn thận. Bạn có thể gặp các thông số như U-factor và SHGC, tức là hệ số lợi ích nhiệt mặt trời.
Nói đơn giản, U-factor thấp hơn nghĩa là cửa sổ thất thoát nhiệt chậm hơn. SHGC cho bạn biết lượng nhiệt mặt trời đi qua kính nhiều đến mức nào. Ở một số khí hậu, nhà thiết kế muốn có nhiều nắng mùa đông hơn. Ở những nơi khác, họ tập trung hơn để hạn chế việc quá nóng vào mùa hè. Vì vậy, hướng đặt, hệ che nắng và thời tiết địa phương đều quan trọng.
Chỉ cửa sổ tốt thì chưa tạo nên một nhà thụ động. Cửa sổ cần được chống thấm/giữ nước đúng cách (flashing), đảm bảo kín khí và lắp đặt đúng trong cấu tạo vách tường. Một nhà thầu có tay nghề nên giải thích cách chi tiết cửa sổ của họ đồng thời quản lý nước, không khí và lớp cách nhiệt.
4. Đưa không khí tươi vào nhờ thu hồi nhiệt
Nhà thụ động rất kín khí, vì vậy cần có hệ thống thông gió được lên kế hoạch. Thay vì dựa vào các khe rò rỉ ngẫu nhiên, hệ thống sử dụng giải pháp cân bằng, thường là HRV hoặc ERV, để đưa không khí tươi vào và hút thải không khí trong nhà đã “cũ”.
Các hệ thống này thu hồi nhiệt từ luồng không khí đi ra, và trong một số trường hợp cũng giúp quản lý độ ẩm. Nhờ đó, ngôi nhà có thể nhận không khí tươi mà không thất thoát quá nhiều năng lượng sưởi ấm hoặc làm mát. Hiệu quả cụ thể còn tùy thuộc vào thiết bị, chất lượng lắp đặt, bảo trì bộ lọc và khí hậu địa phương.
Một kế hoạch thông gió tốt nên trả lời một vài câu hỏi cơ bản. Không khí tươi được đưa vào từ đâu. Không khí cũ thoát ra ở đâu. Hệ thống chạy ồn đến mức nào. Việc thay bộ lọc và bảo trì theo thời gian có dễ không.
Nếu bạn còn mới với các thuật ngữ này, các trang learn của chúng tôi có thể giúp bạn xây dựng danh sách câu hỏi tốt hơn trước khi gặp nhà thầu.
5. Chọn đúng “cỡ” cho hệ thống sưởi ấm và làm mát
Vì vỏ bọc đảm nhận phần lớn công việc, nên nhà thụ động thường cần thiết bị sưởi ấm và làm mát nhỏ hơn so với một ngôi nhà tiêu chuẩn có cùng diện tích. Việc này gọi là right-sizing (chọn đúng cỡ). Lớn hơn không phải lúc nào cũng tốt hơn. Thiết bị bị chọn quá cỡ có thể bật/tắt quá thường xuyên và có thể không kiểm soát độ ẩm tốt.
Nhiều ngôi nhà hiệu suất cao dùng bơm nhiệt (heat pumps) để sưởi ấm và làm mát. Lựa chọn tốt nhất phụ thuộc vào khí hậu của bạn, biểu giá điện/tiện ích, cách bố trí ngôi nhà và mô hình hóa của ngôi nhà. Thiết bị nên được chọn sau khi nhóm thiết kế xem xét mức cách nhiệt, mục tiêu độ kín khí, thông số cửa sổ và hệ thống thông gió.
Bạn có thể cân nhắc theo thứ tự này:
1. Giảm nhu cầu sưởi ấm và làm mát nhờ vỏ bọc.
2. Lên kế hoạch thông gió và cửa sổ thật cẩn thận.
3. Chọn kích cỡ hệ thống cơ điện để phù hợp với tải thực tế.
Nếu mục tiêu của bạn là dùng năng lượng thấp, sống hoàn toàn bằng điện, hoặc hướng tới net-zero, hãy hỏi nhà thầu cách họ phối hợp vỏ bọc, thông gió và thiết bị như một hệ thống. Bạn cũng có thể đọc thêm về các systems của ngôi nhà và costs trước khi bạn so sánh các báo giá.
Nhà thụ động hoạt động được vì ngôi nhà được xây để kiểm soát tốt hơn nhiệt, không khí và độ ẩm. Mục tiêu rất đơn giản. Vỏ bọc vững chắc, cửa sổ tốt, thông gió đưa không khí tươi, và thiết bị được chọn đúng kích cỡ—tất cả phải phối hợp với nhau.
Câu hỏi thường gặp
Nhà thụ động có giống với nhà thân thiện môi trường (eco-friendly) hoặc nhà xanh (green) không?
Không hẳn. Nhà thụ động là một cách tiếp cận hiệu suất cao cụ thể, tập trung vào việc giảm nhu cầu sưởi ấm và làm mát thông qua cách nhiệt, độ kín khí, cửa sổ, thông gió và thiết kế cẩn thận. Nhà xanh có thể bao gồm những ý tưởng đó, nhưng cũng có thể tập trung vào vật liệu, sử dụng nước, điện năng lượng mặt trời hoặc các mục tiêu khác.
Tất cả nhà thụ động có cần chứng nhận không?
Không. Một số ngôi nhà được xây theo các nguyên tắc nhà thụ động nhưng không đi qua quy trình chứng nhận chính thức. Nếu chứng nhận là điều quan trọng với bạn, hãy hỏi nhà thầu họ tuân theo tiêu chuẩn nào, họ cung cấp những tài liệu gì và những gì được bao gồm trong phạm vi công việc và giá được ghi bằng văn bản.
Nhà thụ động có luôn tốn chi phí cao hơn không?
Đôi khi là có, đôi khi không nhiều, và đôi khi ngân sách được chuyển từ hạng mục này sang hạng mục khác. Chi phí phụ thuộc vào khí hậu, quy mô, hình dạng, khu đất, hạng hoàn thiện, lao động tại địa phương và kinh nghiệm của nhà thầu. Luôn yêu cầu một phạm vi công việc được ghi bằng văn bản để bạn có thể so sánh báo giá rõ ràng.
Tôi có thể xây một ngôi nhà theo phong cách thụ động nếu tiếng Anh không phải là ngôn ngữ đầu tiên của tôi không?
Có. Bạn không cần biết mọi thuật ngữ kỹ thuật để đặt câu hỏi hay. EverGrain Built là dịch vụ ghép nối và hướng dẫn miễn phí. Chúng tôi giúp chủ nhà so sánh các nhà thầu xanh giàu kinh nghiệm, và bạn sẽ chọn ai để thuê. Hãy xác nhận phạm vi, tiến độ và giá bằng văn bản với một nhà thầu có giấy phép.