Tìm hiểu
Cách tránh mốc và độ ẩm trong một ngôi nhà kín
Một ngôi nhà kín hơn có thể khỏe mạnh hơn và tiết kiệm năng lượng hơn, nhưng chỉ khi kiểm soát độ ẩm tốt. Mốc không chỉ do xây dựng kín gây ra. Thường xảy ra khi nước lọt vào, độ ẩm trong nhà duy trì quá cao, hoặc các vật liệu bị ướt không thể khô đi.
Vì sao các vấn đề về độ ẩm xảy ra trong một ngôi nhà kín
Một ngôi nhà kín ít bị lọt không khí. Điều đó tốt cho sự thoải mái và việc sử dụng năng lượng, nhưng đồng thời cũng có nghĩa là ngôi nhà cần một kế hoạch rõ ràng cho việc cấp không khí tươi và làm khô. Nếu thiếu kế hoạch đó, độ ẩm có thể tích tụ trong nhà.
Các nguồn gây ra thường rất đơn giản. Tắm vòi sen, nấu ăn, con người hô hấp, tầng hầm bị ẩm, rò rỉ mái, rò rỉ đường ống, và không khí ngoài trời ẩm có thể đều đưa thêm nước vào trong nhà. Khi độ ẩm đó gặp một bề mặt lạnh, nó có thể chuyển thành nước lỏng.
Kín không có nghĩa là có mốc. Một ngôi nhà kín được xây dựng tốt cũng cần có hệ chống thấm (flashing) tốt, hệ thống thoát nước, cách nhiệt, làm kín khe hở không khí và thông gió cân bằng. Những phần này phối hợp với nhau.
Những rủi ro độ ẩm chính cần theo dõi
Hầu hết các vấn đề mốc bắt đầu từ nước chảy trực tiếp hoặc tình trạng ẩm kéo dài. Một chỗ rò rỉ nhỏ nhưng bị che khuất có thể gây hư hại nhiều hơn so với độ ẩm sinh hoạt bình thường mỗi ngày.
- Mưa và rò rỉ mái. Nước lọt qua phần lợp mái, tấm ốp tường (siding), cửa sổ hoặc hệ chống thấm (flashing).
- Độ ẩm từ mặt đất. Không gian gầm nhà (crawl space) bị ướt, san nền kém, thiếu hệ thống thoát nước, hoặc nước thấm từ tầng hầm.
- Độ ẩm trong nhà. Tắm vòi sen lâu, nấu ăn không dùng máy hút mùi, phơi quần áo trong nhà, hoặc máy tạo ẩm công suất quá lớn.
- Ngưng tụ hơi nước (condensation). Không khí trong nhà ấm gặp bề mặt lạnh như cửa sổ lạnh, ống gió, đường ống, hoặc các bức tường cách nhiệt kém.
- Sự cố hệ thống kỹ thuật. Quạt hút phòng tắm xả vào gác mái, thông gió không cân bằng, hoặc thiết bị vận hành kiểu ngắt quãng không hợp lý (short-cycling).
Nếu bạn đang lên kế hoạch cho một ngôi nhà theo hướng xanh hoặc thụ động (passive-style), hãy hỏi cách nhà thầu xử lý toàn bộ “bộ phận/lớp kết cấu” (whole assembly). Điều đó bao gồm mái, tường, cửa sổ, nền móng và hệ thống thông gió. Bạn cũng có thể tìm hiểu thêm về các thành phần phổ biến của ngôi nhà tại /systems/.
Các nhà thầu tốt làm gì để ngăn mốc
Một nhà thầu giỏi không dựa vào một sản phẩm để giải quyết vấn đề độ ẩm. Họ dùng nhiều lớp bảo vệ và thiết kế chi tiết ngôi nhà để nước được dẫn ra ngoài, giảm rò lọt không khí, và vật liệu có thể khô đúng hướng phù hợp với khí hậu của bạn.
- Ngăn mưa lọt vào. Dùng phần mái che (roof overhang) phù hợp, flashing, lớp thoát nước (drainage planes), chi tiết lắp đặt cửa sổ và san nền khu đất.
- Kiểm soát độ ẩm trong nhà. Lắp quạt hút phòng tắm chạy êm, máy hút mùi dạng xả (vented range hood), và thông gió cấp không khí tươi cân bằng như HRV hoặc ERV, nếu phù hợp.
- Giảm các bề mặt lạnh. Dùng cách nhiệt tốt hơn, làm kín khe hở khí cẩn thận, và dùng cửa sổ chất lượng với U-factor và SHGC phù hợp cho khí hậu.
- Thử nghiệm ngôi nhà. Dùng thử nghiệm blower-door để đo độ kín gió (airtightness), thường được tính theo ACH, và khắc phục rò rỉ trước khi lớp vật liệu hoàn thiện che khuất chúng.
Với một số ngôi nhà, bơm nhiệt (heat pump), hệ hút ẩm (dehumidification) hoặc kiểu kết cấu tường và mái khác cũng có thể phù hợp. Chi tiết đúng đắn phụ thuộc vào khí hậu, khu đất và thiết kế của bạn. Hãy xác nhận phạm vi công việc, vật liệu và việc kiểm tra bằng văn bản với nhà thầu được cấp phép mà bạn thuê.
Những câu hỏi cần hỏi nhà thầu của bạn
Bạn không cần biết hết mọi thuật ngữ khoa học xây dựng. Bạn chỉ cần đặt những câu hỏi rõ ràng và nhận câu trả lời rõ ràng. Nếu nhà thầu không thể giải thích kế hoạch kiểm soát độ ẩm bằng ngôn ngữ dễ hiểu, hãy tiếp tục so sánh.
Bạn có thể hỏi những câu như:
- Bạn sẽ giữ nước mưa tránh xa mái, tường, cửa sổ và nền móng như thế nào?
- Kế hoạch của bạn cho việc làm kín khe hở không khí là gì, và bạn có làm thử nghiệm blower-door không?
- Hệ thống thông gió của ngôi nhà sẽ dùng loại nào, và phòng tắm và bếp sẽ được hút/xả như thế nào?
- Bạn sẽ xử lý độ ẩm ở tầng hầm, gầm nhà (crawl space) hoặc nền tấm (slab) ra sao?
- Dự kiến mức cách nhiệt bao nhiêu, và ở đâu có thể xảy ra ngưng tụ hơi nước?
- Ai chịu trách nhiệm làm kín hệ thống ống gió (ductwork), các vị trí xuyên qua (penetrations) và điểm tiếp cận gác mái (attic access points)?
- Bạn có cung cấp phạm vi công việc và giá bằng văn bản trước khi bắt đầu thi công không?
Nếu bạn muốn được hỗ trợ tìm các nhà thầu hiểu về nhà xanh và tiết kiệm năng lượng, EverGrain Built là một dịch vụ ghép cặp miễn phí. Bạn so sánh các nhà thầu trong khu vực và chọn ai để thuê. Bắt đầu tại đây: /get-matched/.
Thói quen hằng ngày giúp sau khi bạn dọn vào
Dù ngôi nhà được xây dựng tốt đến đâu thì vẫn cần chăm sóc thông thường. Thói quen hằng ngày của bạn ảnh hưởng đến độ ẩm trong nhà và nguy cơ xuất hiện mốc.
Bật quạt hút phòng tắm khi đang tắm và sau khi tắm. Dùng máy hút mùi khi nấu ăn. Sửa rò rỉ nhanh chóng. Giữ máng xối sạch sẽ và đảm bảo nước thoát ra xa khỏi nhà. Làm theo hướng dẫn của nhà thầu về cài đặt thông gió và thay lọc.
Nếu bạn thấy lặp lại tình trạng ngưng tụ hơi nước trên cửa sổ, mùi mốc, sơn bị bong tróc, hoặc các điểm ẩm, đừng bỏ qua. Hãy nhờ một chuyên gia đủ năng lực kiểm tra vấn đề sớm. Hành động nhanh thường dễ hơn so với việc chờ đợi.
Nếu bạn vẫn đang so sánh các lựa chọn, các hướng dẫn của chúng tôi tại /learn/ và phần tổng quan tại /how-it-works/ có thể giúp bạn chuẩn bị cho cuộc trò chuyện với nhà thầu.
Ngôi nhà kín không phải là vấn đề. Vấn đề là nước và độ ẩm không được kiểm soát. Mục tiêu rất đơn giản: giữ nước ở bên ngoài, để ngôi nhà khô đúng cách, và sử dụng thông gió tốt.
Câu hỏi thường gặp
Nhà kín hơn có luôn tạo nhiều mốc hơn không?
Không. Xây dựng kín tự nó không gây ra mốc. Mốc thường cần độ ẩm và thời gian. Một ngôi nhà kín với flashing tốt, hệ thống thoát nước, cách nhiệt tốt, làm kín khe hở không khí và thông gió phù hợp có thể kiểm soát độ ẩm rất tốt.
Tôi có nên mở cửa sổ thay vì dùng thông gió cơ học không?
Mở cửa sổ đôi khi có thể giúp, nhưng không phải là một kế hoạch kiểm soát độ ẩm đầy đủ. Thời tiết, độ ẩm ngoài trời, khói, phấn hoa, tiếng ồn và an ninh có thể giới hạn khi nào việc mở cửa sổ là hợp lý. Nhiều ngôi nhà hiệu quả sử dụng thông gió theo kế hoạch, như quạt hút phòng tắm và đôi khi là HRV hoặc ERV, để cung cấp không khí tươi ổn định hơn.
Tôi nên hỏi gì về thông gió trong một ngôi nhà xanh mới?
Hãy hỏi ngôi nhà sẽ dùng loại thông gió nào, phòng tắm và bếp sẽ được xả/đẩy ra thế nào, không khí tươi đến từ đâu, và hệ thống sẽ được cân bằng và bảo trì ra sao. Ngoài ra, hãy hỏi nhà thầu có kiểm tra độ kín bằng thử nghiệm blower-door và giải thích kết quả theo ACH không.
EverGrain Built có thể cho tôi biết hệ thống kiểm soát độ ẩm nhà tôi cần gì không?
Chúng tôi không phải là nhà thầu, kiến trúc sư hay đơn vị thi công. EverGrain Built là một dịch vụ ghép cặp và hướng dẫn miễn phí. Chúng tôi giúp bạn so sánh các nhà thầu xây dựng tùy chỉnh (custom-home) xanh/tiết kiệm năng lượng có kinh nghiệm ở gần bạn. Nhà thầu bạn thuê nên xem xét khí hậu, khu đất, thiết kế, phạm vi công việc và giá của bạn, đồng thời xác nhận tất cả chi tiết bằng văn bản.